Qeveria ka hedhur për konsultim publik projektligjin “Për krijimin dhe funksionimin e Dritares së Vetme Kombëtare për Doganat”, një nga ndërhyrjet më të rëndësishme ligjore të viteve të fundit në fushën e lehtësimit të tregtisë dhe digjitalizimit të procedurave ndërkufitare. Nisma synon të vendosë një kornizë të plotë ligjore për funksionimin e një mjedisi elektronik të integruar, ku të gjitha formalitetet doganore dhe jodoganore do të kryhen përmes një pike të vetme digjitale, sipas parimit “vetëm një herë”.
Projektligji vjen si pjesë e reformave strukturore që lidhen drejtpërdrejt me procesin e integrimit europian, angazhimet rajonale në kuadër të CEFTA-s dhe zbatimin e Marrëveshjes së Lehtësimit të Tregtisë të Organizatës Botërore të Tregtisë. Ai mbështetet gjithashtu në rekomandimet ndërkombëtare të UN/CEFACT dhe përafron pjesërisht legjislacionin shqiptar me Rregulloren (BE) 2022/2399 për mjedisin me dritare të vetme të Bashkimit Evropian për doganat.
Çfarë është Dritarja e Vetme Kombëtare për Doganat
Sipas projektligjit, Dritarja e Vetme Kombëtare për Doganat (DVKD) përkufizohet si një mjedis elektronik që mundëson shkëmbimin e ndërveprueshëm të të dhënave ndërmjet autoriteteve doganore, autoriteteve të tjera kompetente dhe operatorëve ekonomikë, për mallrat që hyjnë, dalin ose tranzitojnë territorin doganor të Shqipërisë.
Në praktikë, kjo do të thotë që importuesit, eksportuesit dhe operatorët e transportit do të dorëzojnë elektronikisht dokumentacionin e kërkuar vetëm një herë, në një platformë të vetme, ndërsa sistemi do ta shpërndajë automatikisht informacionin te të gjitha institucionet përkatëse që marrin pjesë në procesin e zhdoganimit.
Pse u pa e nevojshme një bazë e re ligjore
Relacioni shpjegues thekson se, pavarësisht progresit të madh në digjitalizimin e shërbimeve publike, mungesa e një ligji të posaçëm për “single window” doganor ka qenë një pengesë për funksionimin e plotë dhe të detyrueshëm të këtij sistemi. Kompleksiteti i procedurave, përfshirja e shumë institucioneve, trajtimi i të dhënave personale dhe sensitive, si dhe nevoja për ndërveprueshmëri me sistemet e BE-së, kërkojnë rregullim të drejtpërdrejtë me ligj.
Projektligji synon të zgjidhë pikërisht këto problematika, duke përcaktuar qartë rolet institucionale, përgjegjësitë, mënyrën e shkëmbimit të të dhënave dhe parimet mbi të cilat funksionon sistemi, përfshirë sigurinë, transparencën, ekuivalencën funksionale mes dokumenteve elektronike dhe atyre në letër, si dhe menaxhimin e riskut.
Përfitimet e pritshme për biznesin dhe administratën
Sipas vlerësimit të projektligjit, funksionimi i DVKD pritet të sjellë një sërë përfitimesh konkrete ekonomike dhe administrative. Ndër më kryesoret janë reduktimi real i kohës së zhdoganimit të mallrave, ulja e barrës administrative për biznesin, minimizimi i kontakteve fizike me administratën dhe, si rrjedhojë, reduktimi i hapësirave për korrupsion.
Për autoritetet publike, sistemi krijon mundësi për përdorim më efikas të burimeve, rritje të transparencës dhe llogaridhënies, si dhe një administrim më të mirë të kontrolleve ndërkufitare përmes analizës së integruar të të dhënave dhe menaxhimit të riskut. Për biznesin, përfitimi kryesor lidhet me uljen e kostove të transaksioneve tregtare dhe rritjen e parashikueshmërisë së proceseve të import-eksportit.
Si do të funksionojë sistemi në praktikë
Projektligji parashikon që DVKD të operohet nga institucioni përgjegjës për shërbimet elektronike të qeverisjes, ndërsa Drejtoria e Përgjithshme e Doganave do të ketë rolin e autoritetit përgjegjës për përdorimin dhe mbikëqyrjen e sistemit nga këndvështrimi doganor. Autoritetet e tjera kompetente bashkërenduese, si ato që lëshojnë licenca, leje apo certifikata, do të kenë detyrimin të integrojnë sistemet e tyre elektronike me DVKD dhe të shkëmbejnë të dhëna në mënyrë automatike.
Një element kyç është integrimi gradual i formaliteteve jodoganore, i cili do të miratohet nga Këshilli i Ministrave, së bashku me afatet dhe listën përkatëse. Projektligji parashikon gjithashtu ndërveprimin e sistemit shqiptar me platformën europiane EU CSW-CERTEX, duke përgatitur terrenin për integrim të mëtejshëm në tregun e përbashkët doganor të BE-së.
Mbrojtja e të dhënave dhe siguria juridike
Një kapitull i rëndësishëm i projektligjit i kushtohet përpunimit të të dhënave personale. Relacioni sqaron se DVKD nuk do të ruajë përmbajtjen e dokumenteve të shkëmbyera, por vetëm regjistra teknikë për gjurmueshmëri. Përpunimi i të dhënave do të kryhet në përputhje të plotë me legjislacionin për mbrojtjen e të dhënave personale, ndërsa autoritetet doganore dhe ato bashkërenduese do të veprojnë si kontrollues të përbashkët të të dhënave.
Kjo qasje synon të garantojë siguri juridike për biznesin dhe institucionet, duke adresuar një nga shqetësimet kryesore që shoqërojnë digjitalizimin e proceseve sensitive ndërkufitare.
Kostoja dhe ndikimi buxhetor
Zbatimi i sistemit DVKD financohet kryesisht përmes kredisë së Bankës Botërore për Projektin e Lehtësimit të Tregtisë dhe Transportit në Ballkanin Perëndimor. Vlera totale e investimit dhe implementimit arrin rreth 17.6 milionë euro, ndërsa kostot vjetore të operimit parashikohen në rreth 1.36 milionë dollarë.
Relacioni paraqet edhe skenarë të mundshëm për vetëfinancimin e sistemit përmes tarifave të përdorimit, duke sugjeruar se, nëse vendoset një strukturë e tillë, DVKD mund të gjenerojë tepricë financiare për buxhetin e shtetit pas fazës fillestare të funksionimit.
Një reformë kyçe për tregtinë dhe integrimin
Në thelb, projektligji për Dritaren e Vetme Kombëtare për Doganat shënon një hap cilësor drejt modernizimit të administratës doganore shqiptare dhe afrimit të saj me standardet europiane. Ai synon të kalojë përfundimisht nga procedurat fragmentare dhe dokumentet fizike, drejt një mjedisi “pa letra”, të bazuar në të dhëna, transparencë dhe bashkëpunim institucional.
Nëse zbatohet sipas parashikimeve, kjo reformë pritet të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në konkurrueshmërinë e ekonomisë shqiptare, klimën e biznesit dhe përgatitjen e vendit për anëtarësimin në Bashkimin Evropian. /ekofin.al
