Programi Kombëtar i Parandalimit të Mbetjeve vendos për herë të parë objektiva të qarta dhe të matshme për reduktimin e mbetjeve ushqimore në vend, duke synuar një ulje prej 30% deri në vitin 2035 krahasuar me vitin 2026. Fokus i veçantë i këtij programi janë familjet, shitja me pakicë, restorantet dhe shërbimet ushqimore, të cilat konsiderohen burime kryesore të humbjeve ushqimore.
Dhurimi i ushqimit si instrument kyç kundër mbetjeve
Dhurimi dhe rishpërndarja e ushqimit identifikohen si mekanizma thelbësorë për parandalimin e mbetjeve ushqimore, në linjë të plotë me Planin e Veprimit të Bashkimit Evropian. Qasja prioritare mbetet shmangia e prodhimit të tepërt përgjatë zinxhirit të furnizimit, por në rastet kur ushqimi është i sigurt dhe i përshtatshëm për konsum, ridrejtimi i tij drejt njerëzve në nevojë shihet si zgjidhja më e qëndrueshme. Kjo jo vetëm që mbështet shtresat vulnerabël, por kontribuon drejtpërdrejt në uljen e sasisë së ushqimit që përfundon në landfill.
Modelet evropiane dhe mungesa e kuadrit ligjor në Shqipëri
Në shumë vende evropiane, dhurimi i ushqimit mbështetet nga rregullore detyruese për supermarketet dhe sektorin e mikpritjes, nga lehtësime ligjore që ulin përgjegjësitë për bizneset, si dhe nga stimuj ekonomikë përmes përjashtimeve fiskale. Krahas tyre, janë ngritur mekanizma organizativë dhe janë forcuar kapacitetet përmes trajnimeve specifike për sektorin ushqimor.
Në Shqipëri, ndonëse Banka e Ushqimit është pjesë e Federatës Evropiane të Bankave të Ushqimit dhe ofron mundësi konkrete bashkëpunimi për bizneset, ende mungon një kuadër i posaçëm ligjor dhe rregullator që të nxisë në mënyrë sistematike dhurimin e ushqimit.
Ndryshime ligjore për të hequr barrierat fiskale
Një nga ndërhyrjet më të rëndësishme të programit është Masa 28, e cila synon të korrigjojë paradoksin aktual fiskal. Sot, bizneset shpesh përballen me zgjedhjen mes hedhjes së ushqimit që i afrohet skadencës, pa paguar TVSH dhe tatim mbi të ardhurat, ose dhurimit të tij duke u ngarkuar me këto detyrime. Për pasojë, hedhja e ushqimit rezulton financiarisht më e leverdishme.
Programi parashikon ndryshime në ligjin për TVSH-në dhe tatimin mbi të ardhurat, duke përjashtuar dhurimet e ushqimit nga këto taksa, në përputhje me objektivat e reja të BE-së për reduktimin e mbetjeve ushqimore. Dhurimi i ushqimit në pikat sociale shihet si një element kyç për arritjen e objektivit të uljes 30% të mbetjeve në nivelin e shitjes me pakicë deri në vitin 2035.
Marrëveshje vullnetare me sektorin e kateringut
Përveç ndërhyrjeve ligjore, programi parashikon edhe marrëveshje vullnetare mes bashkive dhe shërbimeve të kateringut. Këto marrëveshje do të shërbejnë si një instrument tranzitor për adresimin e sfidave mjedisore, deri në hyrjen në fuqi të kërkesave ligjore të përhershme. Paralelisht, bashkitë do të promovojnë praktikat e mira përmes dhënies së eko-etiketave ose eko-çertifikatave për hotelet, restorantet dhe shërbimet e kateringut, duke i bërë ato më të dallueshme për qytetarët dhe duke nxitur konsumin e përgjegjshëm./ekofin.al
