Është publikuar në Fletore Zyrtare Strategjia e re 2025–2030 për Modernizimin dhe Harmonizimin e Sistemeve të Informacionit Doganor Shqiptar me ato të Bashkimit Evropian, një dokument i rëndësishëm që synon transformimin e plotë teknologjik të doganave, digjitalizimin e proceseve dhe integrimin me rrjetet doganore të BE-së.
Dokumenti, i cili shoqërohet me një plan veprimi dhe një tabelë të detajuar kostosh, vlerëson se modernizimi i sistemeve doganore kërkon investime të mëdha financiare, që do të shtrihen gjatë pesë viteve të zbatimit.
Investime të mëdha teknologjike: serverë, sisteme të rinj, platforma të BE-së
Në Strategji përfshihen dhjetëra projekte teknologjike, të cilat përbëjnë pjesën më të madhe të shpenzimeve të planifikuara.
Këto projekte përfshijnë zhvillimin e sistemeve të reja të detyruara nga legjislacioni i BE-së, si: ICS2 – Sistemi i Kontrollit të Importit (faza e BE-së që kërkon ndërveprim të plotë elektronik); NCTS – Sistemi i ri i Kompjuterizuar i Transitit (parakusht për aderimin në Konventën e Tranzitit); AES & AIS – Sistemet për deklarimet e eksportit dhe importit sipas UCC; CRMS2 – Menaxhimi i riskut doganor në linjë me BE-në; CDS – Vendimet doganore elektronike; REX, AEO, EORI2, sistemi për statusin e Unionit të mallrave, modulet TARIC, TQS, ECICS etj.
Përveç këtyre, një nga zërat më të rëndësishëm financiarë është arkitektura kombëtare e IT-së për doganat, zhvillimi i sistemeve të mbështetjes (ERP, burime njerëzore, logjistikë), platformave të rezervimit të të dhënave, fuqizimit të sigurisë kibernetike dhe krijimit të një capacity center për rikuperimin e shpejtë të sistemeve në rast emergjencash.
Kostot totale të Strategjisë: investime të domosdoshme për integrimin në BE
Tabela e Kostimit detajon zërat financiarë për çdo vit dhe për çdo projekt, duke kalkuluar shpenzimet për zhvillimin e aplikacioneve të reja, licencat e programeve, serverët dhe infrastrukturën fizike, sigurinë kibernetike, trajnimin e personelit, mirëmbajtjen dhe përditësimin e sistemeve.
Kostoja totale për implementimin e strategjisë tejkalon 1,65 miliardë lekë, ku mbi 1 miliardë lekë do të jenë fonde shtetërore, ndërsa mbi 628 milionë lekë do të jenë nga donacionet e huaja, kryesisht përmes financimi nga programet IPA III, instrumente financiare të BE-së për doganat digjitale, si dhe projekte të Bankës Botërore (NCTS, NSW).
Rreth 10% e buxhetit total është planifikuar për certifikime të stafit, duke qenë se kërkesat e DG TAXUD kërkojnë specialistë IT të certifikuar në sistemet doganore të BE-së, operatorë të kualifikuar për menaxhimin e riskut, si dhe trajnime për sigurinë kibernetike dhe menaxhim të projekteve komplekse TIK.
Përfitimet e strategjisë lidhen me reduktimin e kohës së zhdoganimit, rritjen e transparencës, uljen e kostove për bizneset, parandalim i kontrabandës dhe integrim i plotë me rrjetet doganore evropiane.
Por nga ana tjetër, kostoja është e konsiderueshme dhe strategjia e pranon qartë se Shqipëria duhet të bëjë një nga investimet financiare më të mëdha të dekadës në infrastrukturën e sigurisë dhe digjitalizimit sofistikuar të doganave./ekofin.al
