Shqipëria renditet e fundit në përformancën e përgjithshme për Klasterin e Mjedisit të Biznesit, në raportin e fundit të OECD-së për konvergjencën e vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Sipas raportit, Shqipëria renditet e gjashta me 56 pikë (nën mesataren e Ballkanit Perëndimor prej 66 pikë). Vendi ynë performon dobët në treguesin e kredive për sektorin privat me vetëm 40.8 pikë, sërish poshtë mesatares së BP që është 54.9 pikë dhe më e ulëta në rajon.
Ndërkohë këtë tregues e udhëheq Maqedonia e Veriut me 63.3 pikë. Po kështu Shqipëria ka treguesin më të ulët për qarkullimin tregtar ndërkombëtar (25.8 nga mesatarja 44.7) dhe kontrolli i korrupsionit mbetet i dobët (27.7 nga 33.1 i mesatares së BP). Raporti thekson se megjithëse Shqipëria ka performancë të mirë në eksportet e NVM-ve, vëllimi tregtar i përgjithshëm mbetet minimal.
Sipas raportit, perspektiva rajonale për grupin e mjedisit të biznesit është pozitive, me të gjitha ekonomitë që kanë tejkaluar gjysmën e rezultateve mesatare të BE-së. Megjithatë, progresi ka qenë i kufizuar, pasi rajoni e ngushtoi hendekun me BE-në me vetëm 1 pikë midis viteve 2014 dhe 2023. Mali i Zi kryeson rajonin, ndërsa Shqipëria renditet më poshtë.
Vështirësitë në aksesin në financim të përballueshëm kufizojnë aftësinë e bizneseve për të përmbushur nevojat e tyre të investimeve në të gjithë rajonin, duke kufizuar perspektivat më të gjera të rritjes ekonomike. Ndërsa bankat demonstrojnë stabilitet të fortë financiar, siç pasqyrohet nga normat e ulëta të kredive me probleme (NPL), kostoja e lartë e huamarrjes, kërkesat e rrepta për kolateral dhe mungesa e skemave të synuara të hartuara për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (NVM) kufizojnë rritjen e kredisë korporative.
Pavarësisht këtyre sfidave, nivelet e investimeve private nga bizneset mbeten të krahasueshme me ato në BE – megjithatë ato ka të ngjarë të jenë të pamjaftueshme për të siguruar nxitjen e nevojshme për të përshpejtuar rritjen dhe konvergjencën.
Edhe pse ekonomitë e Ballkanit Perëndimor kanë tërhequr nivele më të larta të flukseve të Investimeve të Huaja të Drejtpërdrejta (IHD), këto investime nuk synojnë gjithmonë sektorë të orientuar drejt eksportit dhe me vlerë të lartë të shtuar që do të mbështesnin rritjen ekonomike afatgjatë.
Për shembull, prodhimi përbën më pak se 10% të flukseve të IHD-ve në Shqipëri, Kosovë dhe Mal të Zi, pasi shumica e investimeve drejtohen drejt sektorit të pasurive të paluajtshme. Në Kosovë, 63% e flukseve të IHD-ve në vitin 2023 shkuan në pasuri të paluajtshme (CEFTA, 2024).
Ndërkohë, perceptimet e vazhdueshme dhe ndonjëherë në rritje të korrupsionit ndikojnë në konkurrencën e drejtë dhe dekurajojnë investitorët. Angazhimi i dobët politik për krijimin e kornizave gjithëpërfshirëse kundër korrupsionit dhe burimet e kufizuara për agjencitë zbatuese pengojnë një përgjigje efektive dhe të qëndrueshme politike. Përveç kësaj, prania e vazhdueshme e informalitetit shtrembëron fushën e lojës së barabartë dhe zvogëlon produktivitetin e punës, thekson raporti.
Mungesa e një angazhimi të fortë politik në të gjithë rajonin ka paraqitur pengesa për luftimin efektiv të korrupsionit. Kjo është veçanërisht e dukshme në mungesë të kornizave strategjike afatgjata për politikën kundër korrupsionit.
Për shembull, nga viti 2018 deri në vitin 2022, numri i përgjithshëm i burgosjeve për korrupsion të nivelit të lartë mbeti nën 10 në Shqipëri, Kosovë dhe Mal të Zi, vëren OECD në raport. /ekofin.al
