Komisioni Evropian po përgatit një qasje të re për zgjerimin, ku anëtarësimi i vendeve të reja nuk do të shoqërohej domosdoshmërisht me të gjitha të drejtat institucionale që kanë aktualisht 27 vendet anëtare. Në qendër të propozimeve është kufizimi i përkohshëm i mundësisë për të bllokuar vendimmarrjen dhe zgjerimi i përdorimit të shumicës së cilësuar.
Kjo do të përbënte një ndryshim të rëndësishëm për vendet kandidate. Sipas rregullave aktuale, vendimi përfundimtar për pranimin e një shteti të ri kërkon dakordësinë e të gjitha vendeve anëtare. Edhe gjatë negociatave, disa vendime kryesore kërkojnë unanimitet.
Nëse propozimet e draftit do të miratoheshin, vendet e reja mund të angazhoheshin që për një periudhë të caktuar të mos përdornin të drejtën e vetos në disa fusha. Në këmbim, BE-ja do të duhej të ofronte mekanizma për mbrojtjen e interesave thelbësore kombëtare të shteteve të reja.
Një tjetër element është mundësia që BE-ja të vendosë masa mbrojtëse ndaj një vendi të sapo anëtarësuar nëse ka shkelje serioze të detyrimeve të anëtarësimit, veçanërisht në lidhje me sundimin e ligjit dhe mbrojtjen e interesave financiare të Unionit.
Kjo lidhet me politikën që Komisioni po ndjek edhe ndaj vendeve aktuale, ku respektimi i shtetit të së drejtës është i lidhur gjithnjë e më shumë me funksionimin e institucioneve dhe përdorimin e fondeve evropiane.
Në planin institucional, Komisioni po shqyrton edhe ndryshime në mënyrën e funksionimit të vetë institucioneve evropiane. Një prej ideve është reduktimi i numrit të komisionarëve përmes një sistemi rotacioni, ndërsa votimi me shumicë të cilësuar do të përdorej më gjerësisht.
Për vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Shqipërinë, kjo do të thotë se procesi i anëtarësimit mund të shoqërohet me një model të ri institucional. Shqipëria është aktualisht vend kandidat dhe ka hapur negociatat në të gjitha fushat e procesit të anëtarësimit.
Në thelb, debati nuk lidhet vetëm me sa vende do t’i bashkohen BE-së, por edhe me mënyrën se si do të funksionojë një Union më i madh. Komisioni po përpiqet të balancojë dy objektiva: ruajtjen e perspektivës së zgjerimit dhe shmangien e një sistemi ku një numër më i madh shtetesh mund të bllokojnë vendimet e përbashkëta.
Një pikë e rëndësishme është se propozimet janë ende në fazën e përgatitjes dhe nuk përbëjnë rregulla të miratuara. Nëse do të ecin përpara, ndryshimet do të kërkonin dakordësi politike dhe ndryshime në kuadrin ligjor të Bashkimit Evropian, ndaj mënyra përfundimtare e zbatimit mund të ndryshojë.
Për vendet kandidate, mesazhi është i dyfishtë: rruga drejt anëtarësimit mbetet e hapur, por zgjerimi po shoqërohet me kërkesa më të forta për funksionimin e institucioneve. Në këtë model, anëtarësimi nuk shihet vetëm si përmbushje e kushteve nga vendi kandidat, por edhe si një proces që kërkon përshtatjen e vetë BE-së përpara se të pranojë anëtarë të rinj.
Një tjetër çështje që mund të ketë peshë është ndikimi mbi procesin e vendimmarrjes. Kalimi nga unanimiteti drejt shumicës së cilësuar do të synonte të reduktonte mundësinë që një shtet i vetëm të bllokojë vendime të përbashkëta, veçanërisht gjatë fazave të negociimit. Për vendet kandidate, kjo do të ndryshonte mënyrën se si trajtohen disa etapa të procesit përpara anëtarësimit të plotë.
