Shqipëria ka arritur vetëm 26% progres në zbatimin e Planit Rajonal për Lehtësimin e Transportit gjatë vitit 2025, duke mbetur nën mesataren prej 30% të Ballkanit Perëndimor. Treguesi mat përparimin në masa që synojnë të shkurtojnë kohën e kalimit të mallrave dhe pasagjerëve, të përmirësojnë pikat kufitare dhe të dixhitalizojnë transportin, elemente që ndikojnë drejtpërdrejt në kostot e logjistikës dhe konkurrueshmërinë e bizneseve.
Sipas raportit të Këshillit Rajonal të Bashkëpunimit, nga gjashtë ekonomitë e rajonit, Serbia ka nivelin më të lartë të zbatimit, me 39%, e ndjekur nga Kosova me 31% dhe Maqedonia e Veriut me 29%. Shqipëria, Bosnjë-Hercegovina dhe Mali i Zi rezultojnë secila në 26%. Kjo do të thotë se Shqipëria nuk është e vetme në ritmin e ngadaltë, por mbetet pas ekonomive që kanë avancuar më shumë në lehtësimin e lëvizjes së mallrave dhe pasagjerëve.
Një nga dobësitë më të dukshme shfaqet te transporti hekurudhor ndërkufitar. Shqipëria vlerësohet me vetëm 17% progres në eficiencën e kalimeve kufitare hekurudhore, kundrejt 33% të Malit të Zi dhe 22% të Serbisë. Raporti vëren se gjatë vitit 2025 pati shumë pak ose aspak përparim në shumicën e vendeve për krijimin e kontrolleve të përbashkëta hekurudhore, stacioneve të përbashkëta dhe rinovimin e linjave ndërkufitare.
Edhe në kalimet rrugore, ku lëviz pjesa më e madhe e transportit të mallrave në rajon, Shqipëria mbetet nën vendet më të avancuara. Treguesi i progresit për kalimet rrugore kufitare është 28% për Shqipërinë, po aq sa Bosnjë-Hercegovina, ndërsa Kosova arrin 33%, Maqedonia e Veriut 42% dhe Serbia 44%. Mali i Zi rezulton me 20%. Në nivel rajonal, raporti e vendos përmirësimin e eficiencës së kalimeve rrugore në 33%.
Raporti sjell shembuj se çfarë do të thotë konkretisht një përmirësim i tillë. Në vitin 2025, Kosova dhe Maqedonia e Veriut nisën kontrollet e përbashkëta për automjetet në pikën Hani i Elezit–Bllacë, ndërsa në Tabanoc–Preshevë u vendos sistemi “one-stop”, me synim uljen e kohës së pritjes dhe rritjen e eficiencës së shërbimeve kufitare. Në Bosnjë-Hercegovinë dhe Mal të Zi u hap gjithashtu një pikë e dytë e përbashkët kufitare. Këto zhvillime tregojnë drejtimin ku po shkon rajoni: më pak kontrolle të dyfishta dhe procedura më të shpejta për transportuesit.
BE-ja dhe vendet e Ballkanit Perëndimor kanë identifikuar gjithashtu 11 pika prioritare kufitare për modernizim, për të cilat nevoja totale për financim vlerësohet në rreth 57 milionë euro, në kuadër të programit Safe and Sustainable Transport 2.0. Raporti nuk jep në këtë pjesë një ndarje të shumës sipas vendeve, ndaj nga dokumenti nuk mund të përcaktohet se sa prej këtij financimi i takon Shqipërisë.
Për Shqipërinë, çështja lidhet drejtpërdrejt edhe me integrimin në tregun europian. Sa më gjatë të zgjasin procedurat kufitare dhe sa më pak të integruara të jenë sistemet rrugore, hekurudhore dhe doganore, aq më e vështirë bëhet ulja e kostos së transportit dhe krijimi i zinxhirëve logjistikë më efikasë. Vetë raporti e lidh lehtësimin e transportit me përmirësimin e infrastrukturës, bashkëpunimin doganor, shkëmbimin e të dhënave në kohë reale dhe digjitalizimin e dokumentacionit të mallrave.
Në këtë drejtim Shqipëria ka nisur edhe disa hapa për digjitalizimin e transportit, por tërësia e raportit tregon se reformat dhe infrastruktura nuk po ecin me të njëjtin ritëm. Me 26% zbatim të planit të përgjithshëm, 28% progres në kalimet rrugore dhe vetëm 17% në ato hekurudhore, pengesat në lidhjet ndërkufitare mbeten një prej hallkave ku vendi ka ende hapësirën më të madhe për përmirësim./ekofin.al

