Një gjykatë ka urdhëruar qeverinë holandeze të hartojë një plan për të mbrojtur banorët e ishullit të vogël karaibik Bonaire nga efektet shkatërruese të ndryshimeve klimatike, në një fitore të rëndësishme për ishullorët.
Gjykata e Qarkut e Hagës, në një qortim të fortë ndaj autoriteteve holandeze, vendosi gjithashtu se qeveria kishte diskriminuar 20 000 banorët e ishullit duke mos marrë “masa të duhura dhe në kohë” për t’i mbrojtur ata nga ndryshimet klimatike para se të jetë tepër vonë.
“Ishulli tashmë vuan nga përmbytjet për shkak të stuhive tropikale dhe reshjeve ekstreme, dhe sipas disa studiuesve kjo do të përkeqësohet në vitet në vijim,” u tha gjykatësi Jerzy Luiten një salle gjyqi të mbushur plot.
“Edhe parashikimet konservatore tregojnë se pjesë të ishullit do të jenë nën ujë deri në vitin 2050, pra pas 25 vitesh.”
Çështja, e ngritur nga tetë banorë të Bonaires dhe e mbështetur nga organizata mjedisore Greenpeace, synonte të detyronte qeverinë të mbronte më mirë qytetarët e saj nga efektet e rritjes së temperaturave dhe nivelit të detit dhe mund të krijojë një precedent për sfida të ngjashme ligjore gjetkë.
“Nuk jemi më qytetarë të dorës së dytë”
“Gjykatësit na dëgjuan,” thotë një nga banorët, Jackie Bernabela. “Nuk jemi më qytetarë të dorës së dytë. Barazi. Jam shumë e lumtur.”
Nuk pati reagim të menjëhershëm nga qeveria ndaj vendimit të shkruar prej 90 faqesh. Qeveria mund ta apelojë vendimin.
Në një deklaratë të publikuar përpara shpalljes së vendimit, Marie Vellekoop nga Greenpeace Netherlands tha: “Do të ishte një fitore me rëndësi historike, nëse vendimi i gjykatës e detyron Shtetin të marrë masa konkrete për të mbrojtur njerëzit nga moti ekstrem dhe pasojat e tjera të krizës klimatike.”
Çështja u dëgjua në Hagë sepse Bonaire, së bashku me dy ishuj të tjerë, St. Eustatius dhe Saba, u bënë komuna të veçanta holandeze në vitin 2010. 20 000 banorët e ishullit janë qytetarë holandezë për shkak të historisë koloniale.
Qeveria holandeze pritet të shtrëngojë rregullat klimatike
Avokatët e qeverisë argumentuan se Holanda tashmë po bën përparime në luftën kundër ndryshimeve klimatike, duke përmendur uljen e gazeve serrë dhe përpjekjet për zbutjen e pasojave. Avokati i qeverisë, Edward Brans, tha se çështja duhet të trajtohet nga administratat kombëtare dhe jo nga gjyqtarët.
Por gjykata vendosi se përpjekjet e qeverisë nuk ishin të mjaftueshme, duke theksuar se objektivi për të ulur emetimet me 55 për qind deri në vitin 2030 krahasuar me nivelet e vitit 1990 nuk ishte detyrues dhe nuk përfshinte plotësisht emetimet nga transporti ajror dhe detar. Gjykata tha gjithashtu se Holanda kishte “shumë pak gjasa” ta arrinte objektivin e saj për vitin 2030.
Vendimi erdhi në një kohë kur javë të tëra bisedimesh për formimin e një qeverie të re holandeze, pas zgjedhjeve kombëtare të fundit të tetorit, duket se po çojnë drejt një koalicioni të ri pakicë të drejtuar nga lideri centrist i D66, Rob Jetten.
Ai fitoi nofkën “shtytësi i klimës” kur ishte ministër përgjegjës për miratimin e një sërë ligjesh që synonin uljen e varësisë së Holandës nga karburantet fosile dhe shkurtimin e ndjeshëm të emetimeve të karbonit. Tani, qeveria e re që pritet të drejtohet nga Jetten do të duhet të shtrëngojë masat në përputhje me vendimin e gjykatës.
Çështja e re Urgenda
Nuk është hera e parë që Gjykata e Qarkut e Hagës nxjerr një vendim historik për klimën. E njëjta gjykatë dëgjoi fazën e parë të çështjes emblematike Urgenda më shumë se një dekadë më parë. Ajo çështje përfundoi në vitin 2019, kur Gjykata e Lartë e Holandës vendosi në favor të aktivistëve të klimës dhe urdhëroi qeverinë të ulte emetimet e gazeve serrë — një betejë ligjore që hapi rrugën për sfida të ngjashme në mbarë botën.
Vendimi Urgenda u përmend gjerësisht në vendimet e fundit mbi ndryshimet klimatike nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut dhe nga gjykata më e lartë e Kombeve të Bashkuara, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë. Të dyja gjykatat konstatuan se dështimi për të luftuar ndryshimet klimatike shkel ligjin ndërkombëtar.
Në dekadën deri në vitin 2023, niveli i detit u rrit mesatarisht rreth 4.3 centimetra në shkallë globale, me disa pjesë të Paqësorit që u rritën edhe më shumë. Bota është ngrohur gjithashtu me 1.3°C që nga periudha paraindustriale për shkak të djegies së karburanteve fosile./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
