Kalimi global drejt energjisë së rinovueshme ka kaluar një “pikë pozitive”, sipas dy raporteve të Kombeve të Bashkuara të publikuara të martën.
Sipas OKB-së, energjia diellore dhe ajo nga era janë tashmë pothuajse gjithmonë opsioni më i lirë dhe më i shpejtë për prodhimin e energjisë së re.
Në vitin 2024, të dhënat tregojnë se kapaciteti i shtuar global për energjinë e rinovueshme arriti në 582 gigavat – një rritje prej gati 20% krahasuar me vitin 2023 dhe zgjerimi më i madh vjetor që nga fillimi i regjistrimeve.
Pothuajse i gjithë kapaciteti i ri për prodhimin e energjisë në mbarë botën erdhi nga burime të rinovueshme, dhe thuajse çdo kontinent shtoi më shumë kapacitet energjie të rinovueshme sesa me lëndë djegëse fosile gjatë vitit të kaluar.
Sipas raportit shumë-agjencior të OKB-së, të titulluar “Kapja e Momentit të Mundësisë”, rreth tre të katërtat e rritjes në prodhimin e energjisë elektrike në mbarë botën erdhi nga era, dielli dhe burime të tjera të gjelbra.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, tha se kjo tregon “sa larg kemi arritur në dekadën që nga Marrëveshja e Parisit, e cila nxiti një revolucion të energjisë së pastër.”
Analiza e mëtejshme nga Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë e Rinovueshme (IRENA) mbështet raportin e OKB-së, duke treguar se mbi 90% e energjisë së rinovueshme të re në mbarë botën prodhon energji elektrike me kosto më të ulët sesa alternativa më e lirë me karburante fosile.
“Ndiqni paratë” për të parë revolucionin energjetik të rinovueshëm
Në një fjalim të martën, ku prezantoi dy raportet, Guterres tha se bota është “në prag të një epoke të re” për energjinë.
“Karburantet fosile po e mbyllin ciklin e tyre, ndërsa po lind epoka e energjisë së pastër. Mjafton të ndiqni paratë,” shtoi ai.
Rreth 2 trilionë dollarë (1.7 trilionë euro) u investuan në energji të pastër vitin e kaluar – 800 miliardë dollarë (685 miliardë euro) më shumë sesa në karburante fosile dhe mbi 70% më shumë krahasuar me dhjetë vite më parë.
Të dhënat e reja të IRENA-s tregojnë se energjia diellore, ajo nga era dhe hidrocentralet e reja ishin tre burimet më të lira të energjisë elektrike vitin e kaluar.
Energjia diellore tani është 41% më e lirë sesa ajo nga karburantet fosile – dikur ishte katër herë më e shtrenjtë. Energjia nga era në det tani është 53% më e lirë dhe konsiderohet burimi më ekonomik për energji të rinovueshme të re.
Për dekada, emetimet dhe rritja ekonomike shkonin paralelisht, shtoi Guterres. Por tani, në shumë ekonomi të përparuara, emetimet kanë arritur kulmin, ndërsa rritja ekonomike vazhdon.
Vetëm në vitin 2023, sektorët e energjisë së pastër kontribuan me 10% të rritjes së PBB-së globale dhe gati 33% të rritjes ekonomike në Europë.
Tensione gjeopolitike, tarifa dhe pengesa në furnizime
Drejtori i Përgjithshëm i IRENA-s, Francesco La Camera, paralajmëroi se ky progres nuk është i garantuar.
“Tensionet gjeopolitike në rritje, tarifat tregtare dhe kufizimet në furnizimin me materiale rrezikojnë të ngadalësojnë vrullin dhe të rrisin kostot,” tha ai.
Megjithëse pritet që kostot e energjisë së rinovueshme të vazhdojnë të bien falë zhvillimit të teknologjive dhe zinxhirëve të furnizimit, ndryshimet gjeopolitike, përfshirë tarifat, pengesat me lëndët e para dhe dinamika e re e prodhimit – sidomos në Kinë – përbëjnë rreziqe që mund të sjellin rritje të përkohshme të kostove.
Në Europë, kostot më të larta pritet të vazhdojnë për shkak të sfidave strukturore si vonesat në dhënien e lejeve për projektet e reja dhe kapaciteti i kufizuar i rrjetit elektrik.
Guterres vuri gjithashtu në dukje se karburantet fosile marrin ende afro nëntëfishin e subvencioneve të konsumit nga qeveritë, krahasuar me energjinë e rinovueshme.
“Shtetet që i qëndrojnë ende karburanteve fosile nuk po mbrojnë ekonominë e tyre, por po e sabotojnë atë,” deklaroi ai.
La Camera shtoi se për të ruajtur arritjet e tranzicionit energjetik, bota duhet të forcojë bashkëpunimin ndërkombëtar, të sigurojë zinxhirë furnizimi të hapur dhe elastik, si dhe të krijojë kuadro të qëndrueshme për politikat dhe investimet, veçanërisht në Vendet në Zhvillim.
“Tranzicioni drejt energjisë së rinovueshme është i pakthyeshëm, por shpejtësia dhe drejtësia e tij varen nga zgjedhjet që bëjmë sot.”/Përshtati nga Euronews, ekofin.al
