Nisur nga abuzimet me Fondet IPARD, që sollën edhe pezullimin e tyre, Shqipëria ka marrë masa për të forcuar kontrollet dhe auditimet e këtyre fondeve.
Strategjia Kombëtare kundër Mashtrimit për Mbrojtjen e Interesave Financiare të Bashkimit Evropian 2025-2030, përveç masave dhe objektivave për mbrojtjen e interesave financiarë të BE, parashikon përdorimin e sistemit “ARACHNE” duke filluar nga viti 2028. Asnjë nga vendet e paraanëtarësimit në BE nuk e përdor këtë sistem. Shqipëria do të jetë e para në rajon, kjo edhe për faktin e abuzimit me fondet IPARD.
Çfarë është sistemi ARACHNE i Bashkimit Evropian?
Mjeti i Vlerësimit të Rrezikut Arachne identifikon më shumë se 100 tregues rreziku, të cilët grupohen në 7 kategori rreziku si prokurimi, menaxhimi i kontratës, përshtatshmëria, performanca, përqendrimi, të tjera dhe alarme reputacioni dhe mashtrimi. Të gjithë treguesit e rrezikut së bashku ndihmojnë autoritetet menaxhuese në identifikimin e projekteve, përfituesve, kontraktorëve dhe kontratave më të rrezikshme.
Pasi të jetë vendosur dhe një herë pjesë e sistemit të menaxhimit dhe kontrollit, Mjeti i Vlerësimit të Rrezikut Arachne mund të rrisë ndjeshëm nivelin e parandalimit dhe zbulimit dhe luftën kundër parregullsive dhe mashtrimit.
Në databazën e tij, Arachne mbledh të dhëna nga autoritetet menaxhuese të ESF dhe ERDF dhe nga burime të jashtme të të dhënave. Subjektet e të dhënave në fjalë janë persona juridikë dhe fizikë. Kategoritë e të dhënave personale të cilat përpunohen janë:
Përfituesit: emri, adresa, numri i TVSH-së, numri i punonjësve, qarkullimi;
Partnerët e projektit: emri, adresa, numri i TVSH-së, qarkullimi;
(Nën-)Kontraktorët: emri, adresa, numri i TVSH-së, qarkullimi;
Ofruesit e shërbimeve: emri;
Anëtarët e konsorciumit: emri, adresa, numri i TVSH-së, qarkullimi;
Ekspertët kryesorë për kontratat e shërbimit: emri, data e lindjes;
Personat e përfshirë: emri, data e lindjes, funksionet etj.
ARACHNE mund të identifikojë modele që mund të tregojnë mashtrim, të tilla si konfliktet e interesit, praktikat e dyshimta të ofertave, financimin e dyfishtë dhe flukset e parregullta financiare.
Nëpërmjet aftësive të tij për pasurimin e të dhënave, ARACHNE rrit cilësinë e analizës së rrezikut duke kryqëzuar të dhënat nga burime të ndryshme. Ai integron të dhëna të jashtme, të tilla si inteligjenca financiare ose bazat e të dhënave të prokurimit publik, me të dhënat e brendshme të projektit, duke ofruar një pamje tërësore të rreziqeve të mundshme. Kjo i ndihmon autoritetet menaxhuese të zbulojnë skemat e mashtrimit që mund të mos jenë menjëherë të dukshme përmes mekanizmave tradicionale të kontrollit.
Miratimi i ARACHNE është një hap i madh në përpjekjet e Shqipërisë për të forcuar sistemet e saj të zbulimit dhe parandalimit të mashtrimit. Me përdorimin e teknikave të avancuara të nxjerrjes së të dhënave dhe pasurimit të të dhënave, ARACHNE do t’i mundësojë NJQFK-së, AZHBR-së dhe institucioneve të tjera përkatëse të identifikojnë dhe të zbusin rreziqet e mashtrimit në mënyrë më efektive, thuhet në dokument. /ekofin.al
