Intervistë me Ervin Hidri, Drejtor i Departmentit të SME dhe Kredisë Retail dhe Alban Eltari Drejtor i Departamentit të Korporatave të Mesme dhe Leasing, në Bankën OTP Albania
Mungesa e kolateralit, e informacionit financiar dhe cilësia e menaxhimit janë probleme serioze, që vështirësojnë kreditimin e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme në vend.
Në një intervistë, Drejtues të Bankës OTP Albania shprehen se shumë SME nuk kanë raporte të plota dhe të pastra financiare, siç kërkohet nga bankat për vlerësimin e rrezikut dhe për të marrë vendime për financimin e tyre. Kjo e bën shpesh të vështirë për bankat të vlerësojnë kapacitetin e biznesit për të kthyer një kredi, duke çuar në një skepticizëm në lidhje me dhënien e huave.
Një problem tjetër është niveli i i njohurive dhe përvojës në menaxhimin e financave, për shumë pronarë biznesesh të vogla dhe të mesme. Disa nga këta sipërmarrës nuk kanë aftësitë e nevojshme për të kuptuar dhe për të administruar kredinë, duke e bërë më të vështirë për ta aplikimin për huanë, ose menaxhimin e ndihmës financiare që mund të marrin.
Në muajt e fundit, Guvernatori i Bankës së Shqipërisë ka kërkuar nga bankat rritjen e mbështetjes për biznesin e vogël dhe të mesëm. Cilat janë problematikat kryesore që kufizojnë aksesin e bizneseve të vogla dhe të mesme në huanë bankare?
Ervin Hidri: Në Bankën OTP Albania jemi të angazhuar për të përmirësuar këto kushte, duke u fokusuar në krijimin e mundësive më fleksibël financimi dhe mbështetje për këto biznese. Megjithatë, ka disa problematika që vazhdojnë të kufizojnë aksesin e bizneseve të mesme në huanë bankare.
Një nga sfidat kryesore që kufizon aksesin në huanë bankare, është mungesa e garancive të mjaftueshme. Për shumë SME, nuk është e lehtë të sigurojnë pasuri të cilat mund të shërbejnë si kolateral për huamarrje, veçanërisht për ato që janë në fazat e para të zhvillimit, ose që operojnë në sektorë me rrezikshmëri më të lartë.
Një tjetër problematikë është mungesa e informacionit financiar të qartë dhe të detajuar për këto biznese. Shumë SME nuk kanë raporte të plota dhe të pastra financiare, siç kërkohet nga bankat për vlerësimin e rrezikut dhe për të marrë vendime krediti. Kjo shpesh e bën të vështirë për bankat të vlerësojnë kapacitetin e biznesit për të kthyer një kredi, duke çuar në një skepticizëm në lidhje me dhënien e huave.
Gjithashtu, ka dhe një problem të rëndësishëm që lidhet me nivelin e njohurive dhe eksperiencës në menaxhimin e financave për shumë pronarë biznesesh të vogla dhe të mesme. Disa nga këta biznesmenë mund të kenë aftësi të kufizuara për të kuptuar dhe për të administruar kredinë, duke e bërë më të vështirë për ta të aplikojnë për huanë, ose të menaxhojnë ndihmën financiare që mund të marrin. Kjo mungesë edukimi financiar mund të krijojë një barrierë shtesë.
Po ashtu, një tjetër faktor që ndikon është mungesa e një historiku kreditues të mjaftueshëm. Bizneset që sapo janë themeluar, shpesh nuk kanë një historik të gjatë financimi që mund të përdoret për të vlerësuar mundësitë e tyre për të paguar kredi.
Për të adresuar këto barriera dhe për të siguruar mbështetje efektive për SME-të, është e nevojshme që bankat të ofrojnë produkte financiare më fleksibël dhe të përshtatura me nevojat e këtij segmenti. Përveç kësaj, një komponent i rëndësishëm është ofrimi i këshillave financiare dhe edukimit për pronarët e SME-ve, në mënyrë që ata të mund të përmirësojnë menaxhimin e financave të tyre dhe të zhvillojnë një strategji të qëndrueshme të kreditimit. Është e nevojshme të rritet bashkëpunimi ndërmjet bankave, institucioneve financiare dhe autoriteteve shtetërore, për të krijuar kushte më të favorshme për rritjen e besimit dhe për të lehtësuar aksesin në financim për SME-të. Kjo do të kontribuonte jo vetëm në zhvillimin e këtij sektori, por edhe në forcimin e ecurisë së përgjithshme të ekonomisë së vendit.
Alban Eltari: Edhe pse vitet e fundit aksesi dhe kreditimi i këtij segmenti është rritur ndjeshëm, duke ndjekur trendin e rritjes së kreditimit në përgjithësi, vërehen përsëri një sërë problematikash që e pengojnë aksesin e këtij sektori për kreditim.
Arsyet janë nga më të ndryshmet, por ato më kryesoret vijojnë të jenë: informaliteti i cili ndikon në të dhëna financiare më të dobëta duke mos paraqitur situatën reale të bizneseve, si dhe mungesa e garancive për t’u vendosur si kolateral për bankën. Mundet të konsiderohen edhe skema incentivuese për të lehtësuar problematiken e kësaj të fundit.
Vëreni përmirësime në drejtim të formalizimit dhe në ç’masë vazhdojnë të ofrojnë bizneset e vogla dhe të mesme “bilance të dyta” për të përfituar kredi bankare?
Ervin Hidri: Në lidhje me formalizimin dhe praktikat e ‘bilanceve të dyta’, ka pasur përmirësime të dukshme në disa aspekte, por gjithsesi kjo mbetet një sfidë për shumë biznese të vogla dhe të mesme. Në aspektin e formalizimit ka një tendencë në rritje të ndërmarrjeve që po kalojnë në një proces më të strukturuar dhe të rregulluar, falë përpjekjeve të qeverisë dhe institucioneve financiare, për të inkurajuar përdorimin e teknikave të pasqyrave financiare të sakta dhe transparente.
Shumë biznese janë të prirura të përmirësojnë dokumentacionin e tyre, si rezultat i kërkesave për më shumë transparencë dhe një atmosfere më mbështetëse për ata që janë të regjistruar dhe që raportojnë në mënyrë të saktë. Megjithatë, kjo nuk është një tendencë universale dhe shumë biznese ende përballen me sfida në formalizimin e aktiviteteve të tyre financiare.
Gjithashtu, edhe pse ka një përmirësim në formalizim, mbetet një sfidë e madhe që shumë biznese nuk janë ende të pajisura me sisteme të besueshme për të siguruar informacion të qartë dhe të plotë për bankat. Në një farë mase, ky fenomen ndihmohet nga mungesa e mbështetjes profesionale për shumë ndërmarrje të vogla, të cilat nuk kanë kapacitetin për të zhvilluar pasqyrat e sakta financiare, ose për të kuptuar plotësisht pasojat e përdorimit të bilanceve të pasakta. Bankat, nga ana tjetër, vazhdojnë të kërkojnë dokumentacion të plotë dhe të saktë për të vlerësuar kapacitetin e biznesit për të paguar kreditë.
Për të luftuar këtë fenomen, është thelbësore që institucionet financiare të inkurajojnë përdorimin e sistemeve të pastra dhe transparente të raporteve financiare dhe të sigurojnë këshilla më të mira për bizneset për të shmangur këtë praktikë. Po ashtu, rritja e bashkëpunimit mes autoriteteve fiskale dhe bankave mund të luajë një rol të rëndësishëm në krijimin e një ambienti më të besueshëm financiar.
Alban Eltari: Vitet e fundit vërehet një përmiresim real në formalizim, por përsëri mbetet për t’u bërë. Dihet tashmë që bankat nuk pranojnë ‘bilance të dyta’ duke iu referuar vetëm bilancit të dorëzuar në Tatim-Taksa, gjë e cila e kufizon kreditimin deri në masën që këto të ardhura mund të suportojnë shlyerjen e kredive, sipas kritereve të percaktuara nga Banka, mbi raportet specifike financiare.
Nga marrëdhëniet tuaja të biznesit, si e vlerësoni ecurinë e SME-ve në vitet e fundit dhe si është pozicionuar ky segment në ciklin pozitiv të ekonomisë, pas pandemisë?
Ervin Hidri: Si bankë, vlerësojmë së SME-të kanë kaluar përmes një periudhe të sfidave të mëdha gjatë pandemisë, por po tregojnë një qëndrueshmëri dhe përshtatshmëri të jashtëzakonshme në periudhën pas-pandemike. Pas përballjes me pasigurinë dhe vështirësitë e shkaktuara nga mbylljet dhe reduktimi i kërkesës, SME-të kanë arritur të rifitojnë ekuilibrin falë adaptimit të shpejtë dhe shfrytëzimit të mundësive të ofruara nga teknologjia dhe digitalizimi.
Në vitet e fundit, ne kemi parë një rritje të investimeve në inovacion dhe ristrukturim të modeleve të biznesit.
Segmenti i SME-ve ka pasur gjithashtu një ndikim pozitiv në ekonominë e përgjithshme, duke kontribuar në krijimin e vendeve të punës dhe zhvillimin e sektorëve të ndryshëm, si dhe duke kontribuar në diversifikimin e ekonomisë. Pas pandemisë, SME-të kanë demonstruar një qëndrueshmëri dhe rritje të rëndësishme, duke shfrytëzuar mundësitë që ka krijuar cikli pozitiv i ekonomisë, siç janë politikat stimuluese dhe rritja e kërkesës në disa sektorë të ekonomisë.
Në përgjithësi, ne vlerësojmë që SME-të janë në një fazë të mundësive të reja dhe rritje dhe pozicionimi i këtij segmenti në ciklin ekonomik të pas-pandemisë është shumë pozitiv, duke kontribuar në forcimin dhe stabilizimin e ekonomisë kombëtare.
Alban Eltari: Kohët e fundit vërehet një rritje e kreditimit e stimuluar nga rritja e kerkeses së këtij segmenti, gjithashtu edhe nga rritja e përgjithshme e kreditimit, si pasojë e rritjes së vazhdueshme ekonomike dhe prespektivës së mirë për vitet ne vazhdim.
Në cilët sektorë ekonomikë paraqitet më e lartë kërkesa për kredi nga SME-të dhe për çfarë qëllimesh kërkojnë zakonisht kredi këto biznese?
Ervin Hidri: Në Shqipëri, kërkesa për kredi nga SME-të është më e lartë në disa sektorë kyç të ekonomisë, ku bizneset kërkojnë financim për të mbështetur zhvillimin dhe zgjerimin e operacioneve të tyre. Sektorët që paraqesin kërkesën më të madhe për kredi përfshijnë ndërtimin dhe pasuritë e paluajtshme, bujqësinë dhe agrobiznesin, tregtinë dhe shërbimet, turizmin dhe mikpritjen, si dhe sektorin e teknologjisë dhe inovacionit. Në sektorin e ndërtimit, SME-të kërkojnë kredi për zhvillimin e projekteve të ndërtimit, blerjen e pasurive të paluajtshme dhe rehabilitimin e objekteve ekzistuese.
Bujqësia kërkon financim për blerjen e pajisjeve, përmirësimin e infrastrukturës dhe zgjerimin e prodhimit, ndërsa në sektorin e tregtisë, bizneset kërkojnë kredi për rritjen e stokeve të mallrave dhe zhvillimin e kanaleve të shitjes online. Turizmi, me potencialin e tij në rritje, kërkon kredi për investime në infrastrukturë hoteliere dhe promovimin e shërbimeve, ndërsa në sektorin e teknologjisë dhe inovacionit, SME-të kërkojnë financim për zhvillimin e softuerëve dhe platformave digjitale.
Kreditë kërkohen për qëllime të ndryshme, duke përfshirë investime kapitale për blerjen e pasurive të paluajtshme, makinerive dhe pajisjeve të nevojshme për rritjen e kapaciteteve prodhuese. Shpesh, SME-të kërkojnë kredi për të mbuluar nevojat e likuiditetit, si pagat e stafit dhe furnizimet e përditshme, si dhe për zgjerimin e operacioneve të tyre, siç është hapja e filialeve të reja ose hyrja në tregje të tjera. Kredi kërkohen gjithashtu për diversifikimin e produkteve dhe shërbimeve, si dhe për zhvillimin e strategjive marketing dhe kanaleve të shitjes online, të cilat janë gjithnjë e më të rëndësishme në një ekonomi gjithnjë e më digjitale. Në përgjithësi, kërkesa për kredi nga SME-të është e lidhur ngushtë me nevojat për zhvillim dhe rritje, si dhe për përballimin e sfidave të përditshme që këto biznese hasin në tregun shqiptar.
Alban Eltari: Sektorët kryesorë janë ata që udhëheqin edhe rritjen ekonomike të këtyre viteve në vendin tonë, siç janë ndërtimi, hoteleri-turizmi, energjia si edhe tregtia. Kreditimi në masën më të madhe, është duke u perdorur për investim, gjë e cila ndikon direkt në rritje ekonomike dhe përmirësim të prespektivës së biznesit për t’u përshtatur me kerkesat e vazhdueshme të tregut.
Ndërkohë, vërehet një rënie e kërkesës, por edhe e kreditimit të bizneseve eksportuese dhe fasonerisë, e cila ka një tkurrje në vitet e fundit, ndikuar kryesisht nga forcimi i Lekut dhe rritja e kostove të punës. Bujqësia mbetet e nënkredituar edhe pse duhet të jetë pjesë integrale e Turizmit në Shqipëri. Problemet e saj janë të ndryshme dhe tepër sfiduese për t’u bërë të kreditueshëm.
Si e vlerësoni programin e shpallur së fundi nga Banka e Shqipërisë për nxitjen e kreditimit të bizneseve të vogla dhe të mesme? Besoni së mund të jetë një shtysë e efektshme për të rritur kreditimin e këtyre ndërmarrjeve?
Ervin Hidri: Si bankë, e vlerësojmë programin e shpallur nga Banka e Shqipërisë për nxitjen e kreditimit të bizneseve të vogla dhe të mesme si një hap pozitiv dhe të rëndësishëm në mbështetje të këtij segmenti të ekonomisë. Ky program ka si qëllim lehtësimin e kushteve për aksesin në financim, duke ofruar mundësi për rritjen e likuiditetit dhe mbështetje për zhvillimin e aktiviteteve të SME-ve, të cilat janë shpesh më të prekurat nga barrierat financiare. Nëse zbatohet me efikasitet, ai mund të ndihmojë në uljen e pengesave si mungesa e kolateralit dhe kostot e larta të financimit, si dhe të përmirësojë transparencën dhe formalizimin e këtyre bizneseve. Me mbështetjen e bankave të nivelit të dytë dhe një qasje të integruar që përfshin edukimin financiar dhe lehtësimin e procedurave, programi mund të jetë një shtysë efektive për rritjen e kreditimit dhe forcimin e ndikimit të SME-ve në zhvillimin ekonomik.
Alban Eltari: Banka e Shqipërisë ka luajtur gjithmonë një rol të rëndësishëm për stimulimin e kreditimit në sektorë të ndryshëm, duke marrë parasysh edhe politikat afat-mesme dhe afat-gjata të zhvillimit të vendit. Kjo nismë është pozitive por mbetet për t’u parë impakti dhe mjaftueshmëria e kesaj nisme
Gjithashtu duhet theksuar se ka një koordinim shumë të mirë midis Bankës së Shqipërisë dhe bankave të nivelit të dytë, gjë e cila reflektohet edhe në ecurinë shumë pozitive të vetë sektorit bankar.
