Procesi i aplikimit për kompensimin e fermerëve në masën 10% të vlerës së autofaturave ka hyrë në javën e parë të zbatimit. Të dhënat e Administratës Tatimore tregojnë se nga 1 deri më 8 korrik janë depozituar 258 aplikime, ndërsa 254 prej tyre janë në proces shqyrtimi ose janë miratuar. Vlera totale e kompensimit të kërkuar ka arritur në 735 mijë euro.
Shifrat japin një panoramë fillestare të funksionimit të skemës, por nuk mjaftojnë për të nxjerrë përfundime mbi efektivitetin e saj. Numri i aplikimeve duhet parë në raport me bazën potenciale të përfituesve dhe me peshën që ka sektori bujqësor në ekonominë shqiptare.
Nëse analiza kufizohet vetëm te numri i kërkesave, 258 aplikime nuk përbëjnë një volum të lartë për një sektor që përfshin mijëra fermerë. Nga ana tjetër, fakti që pothuajse të gjitha aplikimet janë trajtuar në një fazë të hershme tregon se, deri tani, procesi administrativ nuk po përballet me ngarkesa apo vonesa të dukshme.
Më domethënëse se numri i aplikimeve është vlera financiare që ato përfaqësojnë. Kompensimi i kërkuar prej 735 mijë eurosh përfaqëson vetëm 10% të vlerës së autofaturave. Kjo do të thotë se transaksionet mbi të cilat janë bazuar këto kërkesa arrijnë në disa milionë euro. Në këtë aspekt, skema nuk lidhet vetëm me mbështetjen financiare të fermerëve, por edhe me dokumentimin e qarkullimit ekonomik në sektorin bujqësor.
Objektivi i kësaj skeme nuk është vetëm transferimi i një kompensimi financiar. Mekanizmi i autofaturës synon të krijojë një lidhje më të fortë midis fermerit dhe sistemit formal të tregtimit, duke bërë që shitjet e produkteve bujqësore të dokumentohen dhe të regjistrohen. Për këtë arsye, niveli i aplikimeve mund të shihet edhe si një tregues indirekt i shkallës së formalizimit të sektorit.
Megjithatë, mbetet e paqartë nëse interesi i deritanishëm reflekton një pjesëmarrje të gjerë apo vetëm aplikimin e fermerëve që janë tashmë të integruar në zinxhirët formalë të tregtimit. Një pjesë e konsiderueshme e prodhimit bujqësor në Shqipëri vijon të tregtohet jashtë kanaleve të formalizuara, çka kufizon edhe përfitimin nga skema.
Një tjetër element që do të përcaktojë rezultatet është aftësia e fermerëve për të përdorur platformën elektronike e-Filing. Digjitalizimi i procedurave ul kostot administrative dhe përshpejton procesin, por njëkohësisht mund të përbëjë pengesë për fermerët që kanë akses të kufizuar në teknologji ose mungesë të asistencës teknike.
Në këtë fazë, të dhënat nuk lejojnë të vlerësohet ndikimi real ekonomik i skemës. Për këtë do të nevojiten tregues të tjerë, si numri total i përfituesve në fund të procesit, shpërndarja gjeografike e aplikimeve, vlera mesatare e kompensimit për fermer dhe pesha që kjo skemë do të ketë në formalizimin e transaksioneve bujqësore.
Përtej shifrave të javës së parë, analiza e suksesit të skemës nuk mund të mbështetet vetëm te numri i aplikimeve apo fondi i kërkuar. Vlera e saj do të matet nga aftësia për të zgjeruar bazën e fermerëve që operojnë në ekonominë formale dhe për të rritur transparencën në një sektor që vazhdon të karakterizohet nga një nivel i lartë informaliteti. Vetëm në fund të periudhës së aplikimeve do të jetë e mundur të vlerësohet nëse kompensimi 10% ka shërbyer si një instrument efektiv formalizimi apo ka mbetur një mekanizëm i përdorur kryesisht nga fermerët që ishin tashmë pjesë e sistemit fiskal./ekofin.al
