Koncertet, festivalet, ekspozitat, shfaqjet artistike, xhirimet filmike apo aktivitetet edukative që zhvillohen në monumente kulture, qendra historike, parqe arkeologjike dhe zona të tjera të mbrojtura do t’i nënshtrohen tashmë një procedure të unifikuar miratimi nga Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit.
Në Fletoren Zyrtare është botuar Udhëzimi nr. 3, datë 21 maj 2026, i firmosur nga ministri Blendi Gonxhja, i cili përcakton kushtet, kriteret, procedurat dhe tarifat për dhënien e miratimit të interesit kulturor ose shkencor për veprimtari dhe iniciativa me karakter kulturor në pasuritë kulturore.
Dokumenti synon të krijojë një balancë mes promovimit të trashëgimisë kulturore dhe mbrojtjes së saj nga dëmtimet që mund të shkaktohen nga aktivitetet publike. Në këtë kuadër, lejohet zhvillimi i një game të gjerë aktivitetesh, që nga koncertet muzikore, festivalet, ekspozitat dhe shfaqjet teatrore, deri te konferencat shkencore, punëtoritë edukative, panairet tradicionale, xhirimet filmike dhe aktivitetet komunitare me fokus kulturën dhe trashëgiminë.
Sipas udhëzimit, çdo aktivitet duhet të kontribuojë në promovimin, interpretimin ose vlerësimin e pasurisë kulturore dhe nuk duhet të cenojë integritetin fizik, historik, arkeologjik apo simbolik të saj. Organizatorët do të duhet të paraqesin plane të detajuara për mbrojtjen e monumenteve, vlerësime të riskut dhe masa sigurie për pjesëmarrësit dhe vetë pasurinë kulturore.
Një rëndësi e veçantë i kushtohet përdorimit të pajisjeve teknike, sistemeve të ndriçimit, zërit dhe strukturave të përkohshme, të cilat duhet të projektohen dhe vendosen në mënyrë që të mos shkaktojnë ndikime negative fizike apo vizuale mbi objektet e trashëgimisë.
Udhëzimi përcakton gjithashtu kriteret mbi bazën e të cilave do të vlerësohen kërkesat. Përveç rëndësisë kulturore dhe ndikimit në promovimin e trashëgimisë, do të merren në konsideratë niveli artistik i aktivitetit, ekspozimi i monumentit ndaj rrezikut, ndjeshmëria arkeologjike e zonës, menaxhimi i fluksit të vizitorëve dhe përvoja organizative e subjektit aplikues.
Në rastet kur aktiviteti parashikon ngritjen e strukturave të përkohshme brenda një pasurie kulturore, organizatorët do të duhet të sigurojnë më parë miratimin e projektit nga Këshilli Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore Materiale.
Aplikimi do të kryhet përmes portalit e-Albania të paktën 15 ditë pune përpara zhvillimit të aktivitetit. Ministria do të ketë afate të përcaktuara për verifikimin e dokumentacionit, plotësimin e mangësive dhe shqyrtimin e kërkesës, ndërsa miratimi përfundimtar do të jepet me urdhër të titullarit të institucionit.
Dokumenti parashikon edhe detyrime të qarta për organizatorët, të cilët duhet të zbatojnë planin e miratuar, të raportojnë çdo incident, të rikthejnë gjendjen e pasurisë pas përfundimit të aktivitetit dhe të lejojnë monitorimin nga ekspertët e trashëgimisë kulturore.
Ministri rezervon të drejtën të revokojë miratimin nëse organizatori shkel kushtet e vendosura, devijon nga aktiviteti i miratuar ose krijon rrezik për pasurinë kulturore. Në rast dëmtimi, përgjegjësia financiare dhe ligjore do t’i ngarkohet subjektit organizator. /ekofin.al
