Ndërsa vendet e rajonit ende nuk kanë vendosur mbi modelin e çmimit të karbonit, industria e energjisë po lobon për vendosjen e një sistemi taksimi për të mbrojtur tregun vendas nga vërshimi i mallrave që nuk do të jenë më konkurruese në tregun e BE-së.
Edhe pse qeveritë e rajonit mund të mos kenë qenë mjaftueshëm proaktive në vitet e kaluara, pjesëmarrësit e panelit për CBAM në Forumin e Energjisë Ballkanike (BEF) 2025 besojnë se ka ende kohë që aktorët rajonalë të ndërmarrin një qasje më aktive ndaj BE-së.
Zgjedhje kritike për vendet kontraktuese të Komunitetit të Energjisë
Shtetet e Ballkanit Perëndimor janë duke u përballur me zgjedhje vendimtare mbi çmimin e karbonit, çka do të ndikojë neutralitetin klimatik, integrimin e tregut të energjisë elektrike dhe zhvillimin ekonomik të qëndrueshëm.
Nga 1 janari 2026, prodhuesit e aluminit, plehrave kimike, çimentos, çelikut dhe hidrogjenit, si dhe eksportuesit e energjisë elektrike, do të duhet të paguajnë taksë për emetimet e CO₂ gjatë prodhimit të mallrave që eksportojnë drejt BE-së.
Në Këshillin Ministror të dhjetorit 2024, u prezantuan katër modele për çmimin e karbonit sistemi rajonal i tregtimit të emetimeve (ETS), taksa kombëtare për karbonin, ETS me çmim të fiksuar, integrimi i plotë me ETS-in e BE-së
Sekretariati i Komunitetit të Energjisë ka ofruar vlerësim të ndikimit për të katër skenarët, të cilët ndryshojnë në strukturë dhe qëllime, por të gjithë përkrahin afrim të progresiv me ETS-in e BE-së dhe zbatimin e parimit “ndotësi paguan”.
Vonesa mund të kushtojë shtrenjtë
Vendimi mbi modelin rajonal pritet të merret në korrik 2025, i cili do të shërbejë si bazë për rishikimin e Hartës së Dekarbonizimit dhe zbatimin e reformës së çmimit të karbonit deri në vitin 2030 e më tej.
Çmimi i karbonit është thelbësor edhe për tregun rajonal të energjisë. Paketa për Integrimin e Tregut të Energjisë, e miratuar në vitin 2022, synon bashkimin e plotë të tregjeve midis BE-së dhe Komunitetit të Energjisë.
“Parashikimet tregojnë se nëse rajoni bashkohet me ETS-in e BE-së pas vitit 2030, çmimi i karbonit mund të arrijë apo të tejkalojë 100 euro për ton CO₂ – kjo do të kishte pasoja serioze për çmimet e energjisë dhe konkurrueshmërinë,” – tha Milica Brkić Vukovljak nga Agjencia e Energjisë së Serbisë.
Paneli BEF 2025: Qeveritë duhet të veprojnë më aktivisht ndaj BE-së
Diskutimi në panelin e BEF 2025 me temë “Adresimi i çmimit të karbonit në Ballkanin Perëndimor” theksoi nevojën për bashkëpunim, inovacion dhe konkurrueshmëri për të përballuar sfidat e dekarbonizimit.
Serbia është vendi i vetëm kontraktues që ka transpozuar Paketën e Integrimit të Energjisë Elektrike, e cila parashikon bashkimin e tregjeve në fillim të vitit 2027. Për këtë arsye, kërkesa për shtyrjen e zbatimit të CBAM nga 2026 në 2027 po shihet si e rëndësishme për përputhje të harmonizuar.
Sekretariati i Komunitetit të Energjisë: Mos ndërhyni në integrimin e tregut
“Nuk është kurrë momenti i mirë politik për të vendosur çmimin e karbonit,” – u shpreh Adam Cwetsch, drejtues i Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane në Sekretariatin e Komunitetit të Energjisë.
Ai theksoi se CBAM nuk duhet të dëmtojë integrimin e tregjeve. Për më tepër duhet të vendosen standardet për monitorimin e emetimeve nga 2026 për të krijuar një sistem të besueshëm, pavarësisht modelit të zgjedhur. Modelet e çmimit të karbonit duhet të kenë si pikë përfundimtare integrimin me ETS-in e BE-së.
“Zgjidhja më e keqe do të ishte që një vend të ecë më shpejt se të tjerët dhe të detyrohet të zbatojë një CBAM të brendshëm,” – paralajmëroi Cwetsch, duke bërë thirrje për qasje të koordinuar rajonale./Përshtati nga Balkan Green Energy News, ekofin.al
