Ndërsa lufta në Lindjen e Mesme të pasur me naftë vazhdon të përshkallëzohet, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë u bën thirrje qeverive të marrin masa për të ulur kërkesën për naftë, duke nxitur punën në distancë, uljen e kufijve të shpejtësisë dhe kalimin drejt transportit publik.
Sipas një raporti të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), qeveritë po inkurajohen të promovojnë punën nga shtëpia, të reduktojnë shpejtësinë në rrugë dhe të favorizojnë përdorimin e transportit publik, si dhe të shqyrtojnë kufizime të mundshme për përdorimin e makinave në qytetet e mëdha. Raporti i referohet ndërprerjes “dramatike” të furnizimit global me naftë si pasojë e mbylljes së Ngushticës së Hormuzit.
Që nga momenti kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli ndërmorën sulme ushtarake kundër Iranit më 28 shkurt, çmimet e naftës janë rritur mbi 100 dollarë për fuçi, duke tronditur ekonomitë dhe duke ekspozuar brishtësinë e tregjeve energjetike.
Analistët spekulojnë se çmimi mund të arrijë deri në 200 dollarë për fuçi, pasi nuk ka shenja uljeje të tensioneve, pavarësisht bisedimeve politike për një mision të mundshëm detar për të shoqëruar anijet në Ngushticën e Hormuzit — një ide e mbështetur fillimisht nga presidenti amerikan Donald Trump dhe më pas nga presidenti francez Emmanuel Macron, por së fundmi e hedhur poshtë nga kreu i Organizatës Ndërkombëtare Detare, Arsenio Dominguez, për shkak të sfidave të sigurisë.
IEA e përshkruan situatën aktuale si “goditjen më të madhe të furnizimit në historinë moderne”, e nxitur nga tensionet në rritje në Lindjen e Mesme, që kanë mbyllur në mënyrë efektive një korridor jetik tregtar që përbën rreth 20% të prodhimit dhe transportit global të naftës, ose rreth 15 milionë fuçi naftë bruto dhe 5 milionë fuçi produkte nafte.
“Rifillimi i tranzitit përmes Ngushticës së Hormuzit është veprimi më i rëndësishëm për rikthimin e rrjedhës së qëndrueshme të naftës dhe gazit dhe për uljen e presioneve në tregje dhe çmime,” paralajmëron raporti i IEA. “Ndërkohë, vendet në mbarë botën po ndërmarrin një sërë masash për të rritur furnizimin dhe për të zbutur ndikimin e rritjes së fortë të çmimeve te konsumatorët.”
Punë në distancë, shpejtësi më të ulëta dhe më pak udhëtime ajrore
Sipas IEA, puna në distancë, ulja e shpejtësisë në autostrada, përdorimi më i madh i transportit publik, ndarja e makinave dhe drejtimi më efikas mund të reduktojnë shpejt konsumin e karburantit. Agjencia kërkon që qeveritë të nxisin këto masa për të ulur kërkesën për naftë.
Transporti rrugor përbën rreth 45% të kërkesës globale për naftë, megjithëse kjo përqindje ndryshon ndjeshëm — nga rreth një e treta në Korenë e Jugut deri në dy të tretat në disa pjesë të Europës dhe Amerikës Latine. Në ekonomitë më të pasura, makinat private janë përdoruesit kryesorë, duke përbërë rreth 60% të konsumit energjetik në rrugë.
Megjithatë, strategjia e IEA nuk kufizohet vetëm te transporti rrugor.
Agjencia me seli në Paris sugjeron gjithashtu se reduktimi i udhëtimeve ajrore, aty ku ekzistojnë alternativa, mund të sjellë kursime të konsiderueshme. Në afat të shkurtër, fluturimet e biznesit mund të ulen me rreth 40%, dhe nëse kjo zbatohet gjerësisht përmes politikave të kompanive, kërkesa për karburant avionësh mund të bjerë me 7% deri në 15%.
Në përgjigje të krizës globale, disa vende kanë zgjeruar punën në distancë. Filipinet dhe Pakistani kanë vendosur javë pune katërditore për punonjësit e administratës, ndërsa Sri Lanka ka mbyllur zyrat publike të mërkurave.
Laosi, Tajlanda dhe Vietnami po promovojnë aktivisht punën nga shtëpia. Masa të ngjashme u panë edhe në Europë gjatë krizës energjetike të viteve 2022–2023, kur qeveritë u kërkuan punonjësve të qëndronin në shtëpi për të ulur kërkesën për naftë.
Rreziqet për furnizimin mbeten të larta
Pavarësisht çlirimit të rezervave emergjente prej 400 milionë fuçish, zyrtarët paralajmërojnë se bota nuk mund të mbështetet vetëm te furnizimi për të stabilizuar tregjet. Në një treg të paqëndrueshëm dhe të pasigurt, IEA thekson qartë se bota nuk mund të dalë nga një krizë nafte vetëm duke rritur prodhimin — por duhet të përshtatet duke ulur konsumin.
Kjo është hera e gjashtë që vendet anëtare të IEA koordinojnë veprime emergjente për stabilizimin e tregjeve të naftës që nga themelimi i saj në vitin 1974. Ndërhyrje të ngjashme janë realizuar në vitet 1991, 2005, 2011 dhe dy herë gjatë vitit 2022./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
