Bashkitë shqiptare kanë një buxhet vendor shumë më të vogël se vendet e BE-së dhe OECD-së, por brenda këtij buxheti të kufizuar, një pjesë më e madhe e shpenzimeve shkon për shërbime të përgjithshme publike, kategori që lidhet kryesisht me funksionimin e administratës dhe strukturave bazë të qeverisjes vendore.
Sipas Raportit Vjetor 2025 për Financat Publike Vendore, shpenzimet për “Shërbime të përgjithshme publike” në Shqipëri arrijnë në 20.8% të shpenzimeve funksionale të pushtetit vendor. Kjo peshë është ndjeshëm më e lartë se mesatarja e vendeve të OECD-së, ku ky funksion zë 14.2%, dhe se ajo e BE-27, ku zë 14.6%.
Raporti vlerëson se niveli i shpenzimeve për këtë kategori në Shqipëri është rreth 44% më i lartë se mesatarja e vendeve të OECD-së dhe BE-27. Kjo nuk do të thotë se bashkitë shqiptare shpenzojnë më shumë para në vlerë absolute se bashkitë europiane apo ato të OECD-së, por se brenda buxhetit të tyre të kufizuar, shërbimet e përgjithshme publike zënë një pjesë më të madhe.
Në raport me PBB-në, Shqipëria shpenzon vetëm 0.64% për shërbime të përgjithshme publike në nivel vendor, ndërsa OECD shpenzon 2.3% dhe BE-27 rreth 1.6%. Kjo tregon se pushteti vendor shqiptar ka shumë më pak burime në dispozicion, por një pjesë relativisht më e madhe e tyre shkon për funksionimin e përgjithshëm të administratës vendore.
Ky është edhe problemi kryesor që evidenton raporti. Një peshë kaq e lartë e shpenzimeve administrative, në raport me funksionet sociale dhe zhvillimore, tregon një strukturë joeficiente të shpenzimeve vendore. Sipas raportit, kjo kufizon kapacitetin e bashkive për të luajtur një rol më aktiv në përmirësimin e mirëqenies së qytetarëve dhe në zhvillimin lokal.
Krahasimi me BE-në dhe OECD-në e bën më të qartë këtë diferencë. Në Shqipëri, shpenzimet vendore në total përbëjnë 10.2% të shpenzimeve publike dhe 3.1% të PBB-së. Në BE-27, pushteti vendor zë 22.6% të shpenzimeve publike dhe 11.1% të PBB-së, ndërsa në OECD arrin në 38.3% të shpenzimeve publike dhe 16.1% të PBB-së.
Edhe në terma për banor, hendeku është shumë i madh. Shpenzimet vendore totale në Shqipëri janë 356 dollarë për banor, kundrejt 6,500 dollarëve në BE-27 dhe 9,417 dollarëve në OECD. Kjo do të thotë se bashkitë shqiptare jo vetëm kanë më pak para për të ofruar shërbime, por një pjesë më e madhe e këtyre fondeve konsumohet nga funksionet e përgjithshme të administrimit.
Në vitin 2025, nga pikëpamja funksionale, dy zërat më të mëdhenj në buxhetin vendor ishin “Çështje ekonomike” dhe “Shërbime të përgjithshme publike”, me përkatësisht 23.3% dhe rreth 20% të totalit të shpenzimeve. Së bashku me arsimin, këto tre funksione përthithën rreth 62.5% të shpenzimeve vendore.
Për Shqipërinë, kjo strukturë ngre një pyetje të rëndësishme për eficiencën e pushtetit vendor: a po shkojnë fondet mjaftueshëm drejt shërbimeve që ndikojnë drejtpërdrejt te qytetarët, apo një pjesë e madhe e buxhetit mbetet e lidhur me kostot e funksionimit të administratës?
Raporti e lidh këtë situatë me nevojën për rishikim të mënyrës së organizimit dhe menaxhimit të shpenzimeve vendore. Nëse pushteti vendor synon të ketë rol më të madh në zhvillimin lokal, përmirësimin e shërbimeve dhe mirëqenien e qytetarëve, atëherë struktura e buxhetit duhet të zhvendoset më shumë drejt funksioneve zhvillimore, sociale dhe investimeve me ndikim të drejtpërdrejtë në komunitet.
Në këtë kuptim, krahasimi me BE-në dhe OECD-në tregon se sfida e bashkive shqiptare nuk është vetëm rritja e buxhetit vendor, por edhe mënyra se si përdoret ai. /ekofin.al
